Na tej stronie opisujemy, w jaki sposób powstaje ranking: które składniki bierzemy pod uwagę, jak liczymy punkty, skąd bierze się ocena słowna i jaką rolę odgrywają opinie rodziców.
1. Zasady ogólne
Ocena składu każdego mleka jest obliczana automatycznie, według jednego, jednolitego algorytmu. Kryteria punktacji zostały ustalone przez autora serwisu, a ten sam zestaw reguł jest stosowany do wszystkich mlek. Źródłem danych są deklaracje producentów i dystrybutorów: skład z opakowania oraz informacje ze stron producentów.
Jednolity algorytm
Każde mleko oceniamy według tych samych składników i tych samych wag.
Skład, nie marka
Punkty wynikają wyłącznie z wybranych cech składu, nie z popularności ani ceny.
Porównanie, nie diagnoza
Wynik ma charakter porównawczy. To nie jest ocena kliniczna ani zalecenie dla konkretnego dziecka.
Wszystkie preparaty do początkowego żywienia niemowląt dopuszczone do obrotu w UE muszą spełniać szczegółowe wymagania prawne dotyczące składu i bezpieczeństwa. Ranking porównuje więc produkty, które już przeszły te wymagania, i uwzględnia wyłącznie wybrane cechy receptury wykraczające poza ten wspólny standard.
2. Jakie składniki oceniamy
Obecnie w ocenie bierzemy pod uwagę 13 składników podzielonych na dwie grupy. Kierunek oceny zależy od grupy: w pierwszej grupie punkt dostajemy za obecność składnika, w drugiej za jego brak.
+ Składniki stanowiące wyróżnik (7)
Dodatki, które uznajemy za wyróżnik receptury. Punkt dostaje mleko, które je zawiera.
DHA
DHA (kwas dokozaheksaenowy) to długołańcuchowy wielonienasycony kwas tłuszczowy omega-3, występujący między innymi w strukturach układu nerwowego i siatkówki oka. Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej DHA jest obowiązkowym składnikiem wszystkich preparatów do początkowego i dalszego żywienia niemowląt. Poszczególne produkty mogą różnić się jego ilością i źródłem, na przykład stosowaniem oleju rybiego lub oleju z mikroalg. Sama obecność DHA nie stanowi więc przewagi jednego prawidłowo skomponowanego mleka nad innym.
Laktoferyna
Laktoferyna jest białkiem wiążącym żelazo, naturalnie występującym między innymi w mleku kobiecym i siarze. W badaniach laboratoryjnych i klinicznych analizowano jej właściwości związane z gospodarką żelazem oraz funkcjonowaniem układu odpornościowego. Niektóre preparaty dla niemowląt są wzbogacane w laktoferynę pozyskiwaną z mleka krowiego.
MFGM
MFGM (milk fat globule membrane) to błona otaczająca kuleczki tłuszczu mlecznego, zawierająca między innymi fosfolipidy, sfingolipidy i białka. Występuje naturalnie w mleku kobiecym i mleku innych ssaków. Niektóre preparaty dla niemowląt zawierają dodatkowe koncentraty składników MFGM, inne mogą zawierać jej składniki naturalnie pochodzące z tłuszczu mlecznego. W badaniach klinicznych oceniano wpływ określonych preparatów wzbogaconych w MFGM na rozwój niemowląt. Wyników tych badań nie można automatycznie odnosić do każdego produktu zawierającego tłuszcz mleczny lub składniki MFGM, ponieważ ich ilość i skład mogą się różnić.
Nukleotydy
Nukleotydy są związkami uczestniczącymi między innymi w budowie kwasów nukleinowych oraz procesach zachodzących w komórkach. Występują naturalnie również w mleku kobiecym. Niektórzy producenci wzbogacają preparaty dla niemowląt w określone nukleotydy. Ich dodatek był przedmiotem badań klinicznych, między innymi dotyczących wzrostu oraz odpowiedzi immunologicznej.
Oligosacharydy
Oligosacharydy stanowią zróżnicowaną grupę węglowodanów. W preparatach dla niemowląt stosuje się między innymi galaktooligosacharydy (GOS), fruktooligosacharydy (FOS) oraz określone struktury oligosacharydów identycznych z występującymi w mleku kobiecym (HMO). Ich właściwości różnią się w zależności od konkretnego związku i zastosowanej ilości. Badania dotyczące niektórych mieszanek GOS/FOS wskazują między innymi na wpływ na konsystencję stolców. Nie oznacza to jednak, że każdy dodatek oligosacharydów zapewnia takie same efekty kliniczne.
Probiotyki
Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które w odpowiednich ilościach mogą wywierać korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. Niektóre preparaty dla niemowląt zawierają wybrane szczepy bakterii probiotycznych. Ich właściwości są zależne między innymi od szczepu, dawki oraz badanego zastosowania. Nie można zakładać, że wszystkie preparaty zawierające probiotyki wywierają jednakowy wpływ na mikrobiotę jelitową, trawienie czy zdrowie niemowląt. Przy porównywaniu produktów warto zwracać uwagę na dokładną identyfikację szczepów.
Tłuszcz mleczny
Tłuszcz mleczny jest naturalnym składnikiem mleka ssaków. Oprócz triglicerydów zawiera także cholesterol oraz określone składniki lipidowe, w tym fosfolipidy i sfingolipidy związane między innymi z błoną kuleczek tłuszczu mlecznego (MFGM). W recepturach preparatów dla niemowląt może być wykorzystywany jako jedno ze źródeł tłuszczu, obok olejów roślinnych. Jego ilość oraz skład gotowego preparatu zależą od zastosowanych surowców i technologii produkcji. Sama obecność tłuszczu mlecznego nie oznacza automatycznie lepszych wyników zdrowotnych.
− Składniki, których część rodziców unika (6)
Składniki, których część rodziców woli unikać w recepturze. Punkt dostaje mleko, które ich nie zawiera. To nie jest stwierdzenie, że dany składnik jest szkodliwy: wszystkie opisane składniki są dopuszczone do stosowania w preparatach dla niemowląt. Chodzi o preferencje rodziców, którzy chcą mieć możliwość wyboru receptury bez nich.
Lecytyna sojowa
Lecytyna sojowa to składnik pozyskiwany z soi, wykorzystywany w przemyśle spożywczym przede wszystkim jako emulgator. Składa się głównie z fosfolipidów, ale w zależności od sposobu produkcji może zawierać niewielkie ilości resztkowych białek sojowych. Białka te mogą mieć znaczenie dla osób z alergią na soję, chociaż większość osób uczulonych toleruje lecytynę sojową. Z tego względu część rodziców preferuje produkty bez tego składnika. Nie oznacza to jednak, że lecytyna sojowa jest szkodliwa dla zdrowych niemowląt.
Maltodekstryna
Maltodekstryna jest mieszaniną węglowodanów otrzymywanych w wyniku częściowego rozkładu skrobi. Może być stosowana jako źródło węglowodanów w żywności, w tym w określonych preparatach dla niemowląt. Niektórzy rodzice preferują receptury, w których głównym albo jedynym węglowodanem jest laktoza, czyli cukier naturalnie występujący w mleku kobiecym. Nie ma jednak wystarczających podstaw, aby uznawać każdy preparat zawierający maltodekstrynę za szkodliwy lub mniej odpowiedni dla zdrowych niemowląt. Znaczenie ma cały skład produktu i jego przeznaczenie.
Olej palmowy
Olej palmowy i jego frakcje, w tym oleina palmowa, bywają wykorzystywane jako źródło kwasu palmitynowego w mieszankach tłuszczowych preparatów dla niemowląt. W niektórych badaniach klinicznych porównujących receptury zawierające znaczny udział oleiny palmowej z recepturami bez niej obserwowano niższe wchłanianie wapnia i tłuszczu, a także różnice w konsystencji stolców. Wyniki zależą jednak od całego składu preparatu, w tym struktury tłuszczów. Nie oznacza to, że każdy preparat zawierający olej palmowy jest szkodliwy albo że jego brak gwarantuje lepszy rozwój kości.
Olej rybi
Olej rybi jest jednym ze źródeł długołańcuchowych kwasów tłuszczowych omega-3, w tym DHA. W preparatach dla niemowląt DHA może pochodzić zarówno z odpowiednio przygotowanego oleju rybiego, jak i z określonych olejów mikroalgowych. Część rodziców preferuje produkty bez oleju rybiego ze względu na pochodzenie surowca lub własne preferencje dotyczące składników. Jakość i stabilność olejów bogatych w DHA wymagają odpowiedniej kontroli niezależnie od ich pochodzenia. Brak oleju rybiego nie oznacza sam w sobie wyższej wartości odżywczej preparatu.
Olej sojowy
Olej sojowy jest źródłem tłuszczu roślinnego, zawierającym między innymi kwas linolowy i kwas alfa-linolenowy. Stosowany w żywności wysoko rafinowany olej sojowy zawiera bardzo mało białek sojowych. Badania z udziałem osób uczulonych na soję wskazują, że taki olej jest zazwyczaj dobrze tolerowany. Część rodziców wybiera preparaty bez oleju sojowego ze względu na własne preferencje dotyczące źródeł tłuszczu. Jego obecność w prawidłowo skomponowanym preparacie nie jest jednak sama w sobie dowodem gorszej jakości lub bezpieczeństwa.
Skrobia
Skrobia jest węglowodanem zbudowanym z cząsteczek glukozy. W określonych preparatach dla niemowląt można wykorzystywać odpowiednio przetworzoną skrobię, między innymi do zmiany konsystencji produktu. Skrobia jest również stosowana w niektórych zagęszczonych preparatach przeznaczonych dla niemowląt z problemem ulewania. Jej obecność nie oznacza automatycznie, że produkt jest ciężkostrawny lub nieodpowiedni dla zdrowego niemowlęcia. Wybór preparatu powinien uwzględniać jego pełny skład oraz przeznaczenie.
Skład poszczególnych mlek zestawiamy w tabeli porównania składu, a rankingi według pojedynczych składników znajdziesz na liście rankingów w stopce strony.
3. Jak liczymy punkty
Dla każdego mleka i każdego ocenianego składnika przyznajemy punkty według prostych reguł:
Sytuacja
Punkty
Mleko zawiera składnik stanowiący wyróżnik
1
Mleko nie zawiera składnika, którego część rodziców unika
1
Składnik stanowiący wyróżnik występuje w mleku tylko naturalnie (np. MFGM, który wchodzi w skład tłuszczu mlecznego, ale nie jest dodawany osobno), zgodnie z deklaracją producenta lub dystrybutora. Oznaczamy go jasnozielono z gwiazdką (*)
0,5
Mleko nie zawiera składnika stanowiącego wyróżnik albo zawiera składnik, którego część rodziców unika
0
Deklaracje o naturalnym występowaniu składnika podajemy bez weryfikacji jego rzeczywistej zawartości. Następnie sumę punktów dzielimy przez liczbę wszystkich branych pod uwagę składników i mnożymy przez 100. Wynik zaokrąglamy do pełnej liczby:
wynik = (suma punktów ÷ liczba ocenianych składników) × 100
Wynik mieści się więc w przedziale 0–100. Nie oznacza on procentowego stopnia zaspokojenia potrzeb żywieniowych niemowlęcia.
4. Przykład obliczenia
Weźmy hipotetyczne mleko i uproszczoną ocenę 13 składników (7 wyróżników i 6 składników, których część rodziców unika):
Składnik
Grupa
W mleku
Punkty
DHA
wyróżnik
jest
1
Oligosacharydy
wyróżnik
jest
1
Nukleotydy
wyróżnik
jest
1
Probiotyki
wyróżnik
jest
1
Tłuszcz mleczny
wyróżnik
jest
1
MFGM*
wyróżnik
tylko naturalnie (w tłuszczu mlecznym)
0,5
Laktoferyna
wyróżnik
brak
0
Olej palmowy
unikany
brak
1
Maltodekstryna
unikany
brak
1
Skrobia
unikany
jest
0
Lecytyna sojowa
unikany
brak
1
Olej rybi
unikany
brak
1
Olej sojowy
unikany
jest
0
Suma punktów
9,5
Obliczenie: 9,5 ÷ 13 × 100 = 73,08, czyli po zaokrągleniu 73 punkty. Według progów opisanych niżej to mleko otrzymałoby ocenę DOBRE. Gdyby dodatkowo zawierało laktoferynę i nie zawierało skrobi, zdobyłoby 11,5 punktu, czyli 88 na 100, i ocenę BARDZO DOBRE.
Przykład jest ilustracją i nie dotyczy żadnego konkretnego produktu. Rzeczywiste wyniki mlek znajdziesz w rankingu.
5. Oceny słowne
Na podstawie liczby punktów przyznajemy oceny słowne:
Wynik
Ocena
powyżej 80
BARDZO DOBRE
powyżej 55 i nie więcej niż 80
DOBRE
55 i mniej
brak etykiety słownej: mleko jest widoczne w rankingu wyłącznie z wynikiem punktowym
6. Kolejność w rankingu
Mleka układamy od najwyższej do najniższej liczby punktów . Jeśli kilka mlek ma identyczny wynik, o ich wzajemnej kolejności decyduje popularność danego mleka zgodnie z informacjami dostępnymi autorowi serwisu. Pozycja w rankingu nie zależy od ceny mleka ani od jego dostępności w sklepach.
7. Oceny i opinie rodziców
Poza oceną punktową wynikającą ze składu każde mleko może być oceniane przez rodziców w skali gwiazdkowej i opisywane w recenzjach. Są to dwie niezależne oceny: punkty za skład obliczamy my, a gwiazdki wystawiają użytkownicy. Oceny i opinie rodziców nie wpływają na pozycję w rankingu: o pozycji decyduje skład. Zasady publikowania recenzji opisaliśmy w zasadach moderowania opinii.
8. Czego ranking nie mówi
Wyższy wynik nie oznacza, że preparat zapewnia lepszy rozwój lub jest bezpieczniejszy od produktu z niższym wynikiem.
Obecność lub brak pojedynczego składnika nie przesądza o wartości odżywczej całej receptury.
Ranking nie uwzględnia indywidualnych potrzeb dziecka, takich jak alergie, nietolerancje czy zalecenia lekarza. Wybór mleka najlepiej skonsultować z pediatrą.
Karmienie piersią jest najlepszym sposobem żywienia niemowląt. Mleko modyfikowane stosujemy, gdy karmienie piersią nie jest możliwe lub z innych powodów nie jest wybrane.
9. Aktualizacje i wycofane mleka
Skład mlek bywa zmieniany przez producentów, dlatego dane i punktacja są na bieżąco aktualizowane. Punktacja jest przeliczana automatycznie po każdej zmianie składu. Mleka wycofane z polskiego rynku usuwamy z rankingu i zestawień porównawczych. Jeśli zauważysz nieścisłość w składzie któregoś mleka, napisz do nas.
Polska
Wielka Brytania